Historia
Jak Muay Thai zdobył swój ring
Od kodeksów prawnych spisanych na liściach palmowych i królewskich strażników po pierwszy stały ring, rękawice, stadiony Bangkoku, uznanie olimpijskie i telewizyjną erę Pattayi.
Wybierz wieczór na ringu ↗Szybka odpowiedź
Muay Thai wyrósł z dawniejszych syjamskich walk na gołe pięści, od dawna związanych z żołnierzami i dworem królewskim, i na początku XX wieku stał się sportem ringowym o skodyfikowanych zasadach. Pierwszy stały ring w Syjamie zbudowano w 1921 roku, a rękawice zastąpiły dłonie owijane linami po śmierci zawodnika na ringu. Sport przeżywał szczyt popularności w latach 80. i 90. XX wieku, a w 2021 roku uzyskał pełne uznanie MKOl. Arena w Pattayi należy do jego telewizyjnego rozdziału.
Stare korzenie, sporne historie
Wikipedia wywodzi słowo muay od dawnych rękopisów na liściach palmowych, wśród nich prawa Mungrai ustanowionego w 1296 roku, i opisuje, jak sztuka walki była nauczana członków rodziny królewskiej w epoce Sukhothai; książę Ram Khamhaeng został w wieku trzynastu lat wysłany, by uczyć się jej wraz z innymi poddanymi. Warto czytać tę historię z rozwagą. Przekaz nauczany dziś jako standardowy został w dużej mierze skodyfikowany pod koniec XX wieku, gdy Muay Thai stał się sportem narodowym i symbolem kulturowym, a badacze opisali część tej rojalistycznej i nacjonalistycznej historii jako tradycję wynalezioną.
Związek z Chonburi
Jeden z wczesnych zapisów dotyczy rodzinnej prowincji Pattayi. Królewska Kronika Północy dokumentuje, jak król Uthong sprowadzał bokserów Muay z miasta Sri Phalo, dziś w prowincji Chonburi, do państwa-miasta Ayodhya za swoich rządów w latach 1253–1289. Sri Phalo było jednym z dwóch miast okresu Dvaravati, które stały u ujścia rzeki Bang Pakong. Gdy więc dziś na wybrzeżu Chonburi odbywa się gala walk, dzieje się to w prowincji, która ponad siedem wieków temu wysyłała wojowników w głąb lądu.
Żołnierze i dwór królewski
Przez stulecia sztuka ta była związana z wojną i tronem. Od 1455 roku, za panowania króla Borommatrailokkanata, bokserzy wchodzili w skład Departamentu Gwardii Królewskiej, a utalentowanych wojowników wybierano podczas zawodów do ochrony króla i patrolowania pałacu. Kroniki królewskie odnotowują nawet króla walczącego w przebraniu: w 1702 roku król Suriyenthrathibodi wziął udział w bokserskich zmaganiach na jarmarku świątynnym poza stolicą i wygrał oba swoje pojedynki przy gromkich oklaskach. Boks na jarmarkach świątynnych i festiwalach był dobrze znaną publiczną rozrywką.
Legenda Nai Khanom Tom
Najbardziej znana historia należy do Nai Khanom Tom, czczonego jako założycielski bohater tego sportu. Według ludowych podań, po upadku Ayutthayi w 1767 roku został wzięty do niewoli w Birmie i walczył przed birmańskim królem, pokonując dziesięciu przeciwników z rzędu. Wielu badaczy twierdzi, że legenda ma charakter mitologiczny, a nie historyczny, i prawdopodobnie powstała lub została rozbudowana w XX wieku, w okresie budowania narodu tajlandzkiego. Tak czy inaczej, jest corocznie upamiętniana 17 marca, w Dniu Muay Thai, festiwalem i ceremonią wai khru.
Z dziedzińca do programu nauczania
Wstąpienie króla Chulalongkorna na tron w 1868 roku zapoczątkowało złoty wiek muay. Organizował ogólnokrajowe turnieje, założył królewskie centrum bokserskie i nadał zwycięzcom walk szlachecki tytuł Muen. W 1887 roku powołał Departament Edukacji, a Muay Thai stał się przedmiotem w krajowym programie nauczania dla szkolenia nauczycieli i królewskiej akademii wojskowej. W 1910 roku, na pogrzebie jednego z jego synów, przybyli wojownicy z prowincji, a trzej najlepsi — z Lopburi, Khorat i Chaiya — zostali uhonorowani; ich regiony dały później nazwy skodyfikowanym stylom regionalnym.
Ringi, przepisy i rękawice
Nowoczesny ring pojawił się szybko. Pierwszy stały ring Syjamu zbudowano w Suan Kulap College w 1921 roku, a w 1923 roku stadion Suan Sanuk, w pobliżu parku Lumpinee, ustanowił pierwszy ring w stylu międzynarodowym, z trzema linami oraz czerwonymi i niebieskimi wyściełanymi narożnikami. Za panowania króla Ramy VII skodyfikowano przepisy, wprowadzono sędziów i odmierzanie rund. Wojownicy od dawna owijali dłonie liną, ale po śmierci na ringu nakazano im nosić rękawice. W tym czasie nazwa Muay Thai weszła do powszechnego użycia, a starszy styl stał się znany jako Muay Boran.
Stadiony, lata rozkwitu i światowa scena
Stadion bokserski Lumpinee w Bangkoku otwarto 8 grudnia 1956 roku i stał się symbolem nowoczesnego Muay Thai. Sport przeżywał szczyt popularności w latach 80. i 90., gdy czołowi wojownicy zgarniali wysokie nagrody, a stadiony przyciągały tłumy. Za granicą, amatorska federacja IFMA została zainaugurowana w 1993 roku, Muay Thai dołączył do programu World Games w 2017 roku, a 20 lipca 2021 roku Zgromadzenie Ogólne MKOl przyznało pełne uznanie IFMA i Muaythai.
Rozdział Pattayi
Sama Pattaya jest młoda jako kurort. Była wioską rybacką do lat 60., a turystyka zaczęła się podczas wojny w Wietnamie, gdy amerykańscy żołnierze przybywali na urlopy wypoczynkowe; prawa miejskie otrzymała w 1978 roku. Promocja areny należy do telewizyjnej ery tego sportu. Transmitowana w tajskiej telewizji z własnego stadionu, przypisuje się jej modernizację sposobu prezentacji Muay Thai, z trzydziestorundowymi walkami i ring girls zapożyczonymi z zachodnich promocji, wieczorem zbudowanym tyleż dla kamery, co dla publiczności.
Czytaj dalej: Wieczór Muay Thai: czy warto?
Źródła